1- دروغگویی طبیعی: تا دو سه سالگی، اگر کودک دروغ بگوید، به علت درک نکردن و نداشتن مهارت در حرف زدن و متوجه نشدن صحبتهاست. در این سن اصلاً کودک نمیداند که دروغ چیست.
2- دروغگویی تخیلی: کودک در سن 4 تا 5 سالگی در دنیای تخیلات خود زندگی میکند. در این سنین دروغگویی بچهها بیشتر جنبهی خلاقانه دارد و کودک به شرح زندگی و تصورات خلاقانه و خام و غیردقیق کودکانه میپردازد.
3- دروغگویی دفاعی: کودک برای رهایی از مجازات یا دفاع از خود و فرار از تنبیه و راحت شدن از شرایط سخت و رنجآور، دروغ میگوید.
4- دروغگویی برای تشویق و پاداش: بیشتر در کودکانی دیده میشود که کمبود محبت دارند یا احساس حقارت و کوچکی میکنند.
5- دروغگویی روحی: هنگامی که کودکی بخواهد به کسی آزار برساند از این مدل دروغ استفاده میکند. در کودکان ناآرام، بیقرار، عصبی و آتشافروز دیده میشود.
علل دروغگویی در کودکان 3 تا 11 ساله:
- اجازهی بیان حقایق به آنها داده نشود.
- سختگیری والدین و داشتن توقعات بیش از حد از کودک و وظیفهی بیش از طاقت را بر عهدهی او گذاشتن.
- حسادت کودک نسبت به دیگری
- ترس از مجازات شدن توسط دیگران
- نداشتن مشوق و داشتن پدر و مادر گرفتار و مورد توجه آنها نبودن، باعث میشود که کودک برای خودنمایی دروغ بگوید.
- عمل نکردن اولیا و نزدیکان به قول و وعده و وعیدشان
راههای کاهش دروغگویی در کودکان
- ابتدا صادقانه به خودتان رجوع کنید. آیا شما خود باعث دروغگویی کودک هستید یا خیر؟
- همیشه خودتان راستگو و درستکردار باشید.
- تحت هر شرایطی بدون هیچ نگرانی، فقط راست بگویید تا از نتایج و ثمرات آن برخوردار شوید.
- اگر میخواهید راستی و درستی را در کودکان پرورش دهید، باید آمادگی شنیدن حقایق تلخ و شیرین را از زبان آنها داشته باشید.
- هر گاه میان اعمال شما و پند و اندرزهایی که به کودک میدهید اختلافی نباشد، آنگاه راستگویی را به کودک خود آموختهاید.
- در صورت شنیدن دروغ از کودک، او را وادار به اعتراف نکنید و به او نگویید: بگو دروغ گفتهای. بهتر است خیلی عادی و طبیعی با مسأله روبهرو شوید.
- هرگز و تحت هیچ عنوانی کودک را تحقیر نکنید. او را دست کم نگیرید، وگرنه شاهد دروغهای شاخدار از او خواهید بود.
- ملامت، مخالفت و مچگیری علاوه بر این که در همه تولید قهر میکند، باعث دروغگویی دیگران، به خصوص کودکان نیز میشود.
- کودک را با کودکان دیگر یا برادر و خواهرش یا کودکی خودتان مقایسه نکنید. با این کار فقط حس حسادت او را تحریک کردهاید.
- ارزش راستی را با استفاده از داستانهای مثبت به کودک نشان دهید.
- برای متوقف کردن دروغگویی در کودک باید طوری شرایط فراهم شود که او پس از گفتن دروغ پاداش دریافت نکند.
- برای راستگویی کودک حتماً جایزههای دلخواهش را به او بدهید.